Het observer effect is een fenomeen in de natuurkunde dat in de vroege jaren van de kwantummechanica, tussen 1920 en 1930, werd ontdekt. Het verwijst naar de invloed die het observeren van een systeem heeft op dat systeem zelf. Dat wil zeggen dat het onmogelijk is een objectieve waarneming te doen. Ook/Zelfs/Juist als het gaat om wetenschappelijk onderzoek.
Hieruit volgt dat elke observatie van een experiment de uitkomst van het experiment zal beรฏnvloeden. Dit staat in contrast met de klassieke fysica, waarin we vaak denken dat het mogelijk is om in experimenten bemoeienis uit te sluiten.
Het Observer Effect kwam vooral tot uiting in het dubbele spleet-experiment …. Geen grap, het heet echt zo. Dat was een experiment waarbij het gedrag van elektronen en fotonen werd bestudeerd door een hooggevoelige camera. Met een speciaal deeltjes-kanon schoot men elektronen op drie stukken muur die iets uit elkaar geplaatst waren, waardoor twee ruimtes ertussen ontstonden. Een scherm erachter ving de deeltjes die erdoor schoten op en toonde met vlekken waar ze het doek hadden geraakt. De onderzoekers hoopten eruit iets op te maken over het gedrag van deze deeltjes.
Ze lieten het experiment aan aantal dagen draaien en keken er tijdens het schieten verder niet naar om. Totdat het tijd was en het scherm voldoende deeltjes had opgevangen om een duidelijk patroon weer te geven. De onderzoekers vonden twee brede sporen en maakten daaruit op dat de elektronen die de muur niet hadden geraakt in een rechte lijn door de openingen waren geschoten. Zich als ware ‘ kogeltjes’ hadden gedragen.
Een duidelijk verhaal, toch? Maar voor de wetenschap onvoldoende. Want een enkel experiment kan toevalstreffers bevatten. Om er een echte conclusie aan te kunnen verbinden, moeten wetenschappelijke experimenten meerdere keren dezelfde uitkomst aantonen.
Dus voerden de onderzoekers hetzelfde experiment nog een keer uit. Alles helemaal hetzelfde…dachten ze. Een van de medewerkers vergat deze keer de camera aan te zetten. En dat bracht verschil in de testopstelling. Hoe schijnbaar onbeduidend dan ook, had het een groot effect. Want wat men aantrof, na dezelfde tijd – dezelfde deeltjes – uit hetzelfde kanon – op dezelfde muurstukken – en hetzelfde scherm – geschoten te hebben, was een heel ander verhaal dan bij het eerste experiment.
Door deze nalatigheid werd het gedrag van de deeltjes nu niet door de camera waargenomen. Wat blijkbaar op de deeltjes een dusdanig effect had dat ze zich niet meer als deeltjes gedroegen, maar als golven!
Met nog altijd twee openingen tussen de muurdelen, toonde nu het scherm maar liefst 5 strepen. Alleen te verklaren als er sprake was van een golfbeweging die door de muurdelen in twee bewegingen werd verdeeld. Zie daarvoor bovenstaand afbeelding. Bizar verschil, toch?
Deze toevalstreffer in twee ogenschijnlijk gelijk ogende experimenten dwong de wetenschappers tot de conclusie dat golfbewegingen door een waarneming worden beรฏnvloed. Wanneer de deeltjes als golven werden beschouwd, vertoonden ze de interferentiepatronen zoals door de muurdelen veroorzaakt. Maar bij observatie gedroegen ze zich als deeltjes en vertoonden ze geen interferentie.
Het observer effect heeft diepgaande implicaties gehad voor ons begrip van de realiteit op het kwantumniveau. Het maakte duidelijk dat je kunt sturen met je waarneming. En dat het zo belangrijk is dat je je van je verwachtingen bewust bent. Omdat je anders onbewust stuurt. En de wereld creรซert zoals je misschien niet zou wensen…
Want we zien de wereld niet zoals die is.
We zien de wereld zoals wij zijn.
Dus wens ik je veel bewustzijn. En aandacht voor de dingen die je ziet.
Voor jezelf. Voor je omgeving. En voor ons allemaal.
Dank je wel alvast.
Liefs, Ariane
Meer weten? Check dan ook deze video.
Geef een reactie